Ansprechpartner:
Jan Graf
Tel 0431 98 384-15
j.graf@heimatbund.de

Schleswig-Holsteinischer
Heimatbund e.V.
Hamburger Landstraße 101
24113 Molfsee
Anfahrt
Mo 8 bis 15 Uhr
Di–Do 8 bis 16 Uhr
Fr 9 bis 13 Uhr
Tel 0431 98 384-0
Fax 0431 98 384-23
info@heimatbund.de

Ansprechpartner:
Jan Graf
Tel 0431 98 384-15
j.graf@heimatbund.de

Schleswig-Holsteinischer
Heimatbund e.V.
Hamburger Landstraße 101
24113 Molfsee
Anfahrt
Mo 8 bis 15 Uhr
Di–Do 8 bis 16 Uhr
Fr 9 bis 13 Uhr
Tel 0431 98 384-0
Fax 0431 98 384-23
info@heimatbund.de

06.05.2020 | Sprache/Literatur

Literaturtipps aus der Niederdeutsch-Abteilung

Immer Freitag füllt sich diese Seite um einen weiteren tollen Literaturtipp für alle Lebenslagen.

Andresen, Walter "Keen Bliev vun Duer" (Quickborn-Verlag 2015, 120 S., 10,80 €)

Walter Andresen ut Hamborg schrifft över sien fiktive Heimatstadt Freesenholm, in de he as Jung vun 13 Johr dat Enn vun den Tweeten Weltkrieg beleevt hett. In knappe Geschichten, schreven ut de Sicht vun düssen Jung, skizzeert he de Minschen in ehr lütte Welt, in de de grote Politik ümmer wedder rinspeelt. Freesenholm is de Hollännerstadt Friedrichstadt - un Walter Andresen kriggt dat hen, kloor un ahn Anklagen to vertellen, in en wunnerbore Platt. He wiest uns: de Spraak döggt allerbest för de eernsten Texten, in de aver ok en lütt beten Humor rinspelen deit. Düt Book schull jedereen lesen!

Bertram, Frenz "De de Sünn söch" (Natolesen op de Siet vun dat INS www.ins-bremen.de ünner „Lees-Stücken“)

„De griesen Wulken kemen vun Westen." Mit düssen Satz haalt Frenz Bertram, Autor vun den Roman „De de Sünn söch“, sien Lesers in den Noorden vun Sleswig-Holsteen in’t 19. Johrhunnert. Agnes ehr Weg op de Söök na de Sünn is vull mit Steen. Se is keen Heldin, se höllt allens ut un versöcht, en Utweg to finnen. Un se markt gau: dat Leven is nich gerecht, dat Leven is eenfach blots swoor. Un dorbi will se enfach blots en beten Sünnenschien.

Düsse plattdüütsche Roman vun Frenz Bertram ut Mildstedt, Kappelner Literaturpriesdreger, is as en Internet-Roman in lütte Stücken op de Siet vun dat INS in Bremen rutkamen. Dat gifft keen Book dorvun. Man den Roman kann man kumplett daalladen un ok utdrucken. En wunnerbor Stück plattdüütsche Literatur, rutkamen bi de Schrievwarksteed vun den SHHB.

Brandt, Magreta "Harten-Lena. De Katendeern. Keen Autobiographie" (Husum Druck- u. Verlagsges. 2002. 123 S.)

"In mien Lebensfaden is al glieks en Knutten rinkamen". So schrifft Magreta Brandt, 1915 merrn in den Eersten Weltkrieg in en Daglöhner-Familie rinboren, ümmer hungerig na Böker un anners as all Deerns üm ehr rum. "Ik harr doch dat ganze Lexikon ünner mien Bettdeek dörchstudeert". Düt Book schall keen Autobiografie ween un is dat doch - en Bild vun de Tiet domals. Harten-Lena steiht för vele Fruuns, de sik dörchbieten müssen, de stark ween müssen, wenn se mehr wullen as blots de Köh melken.

Liekers düsse Tieden lang vörbi sünd: de Texten hebbt nix vun ehr Faszination verloren. Jüst düt Book höört to de besten un wichtigsten ut de verleden Johrteihnten. Magreta Brandt schrifft in en klangvull Plattdüütsch mit veel Farv - idyllisch is de Rahmen mitünner, man dor stickt soveel mehr dor achter. "Opstahn", so heet de Geschicht vun den Dag, as se op de Welt kümmt. Allens anner, wat passeert an den Dag, is soveel wichtiger ...

Bi den Verlag is de Titel nich mehr to kriegen, man bi den Online-Bookhannel Plattschapp is he op de List.

Bull, Reimer "Lange Nachten ünner de Sünn" (Quickborn-Verlag 2013, 94 S., 10,80 €)

Reimer Bull vertellt in düt Book vun den olen Lauritz Thomsen. De fohrt na de Lofoten un will dor de Knütten vun sien Leven opdröseln. Wat weer un wat blifft, wat hett he verloren un wat schall noch kamen? Un wat warrt mit em, denn he markt nu in't Öller ümmer mehr: de Welt is in anner Hannen gahn. Wodennig schall he dor mit ümgahn?

Mit düt Book hett uns de Schrieversmann ut Marne en Stück plattdüütsche Literatur schenkt, wat uns mitnehmen un tofaten kriegen deit. Reimer Bull leev vele Johren in Langwedel un storv 2012 mit 79 Johren. Bet hen na den Rohstand weer he Perfesser för Düütsch un Nedderdüütsch an de CAU in Kiel. För sien Verdeensten um de plattdüütsche Spraak hett he en Reeg vun Priesen kregen, ok den Kappelner Literaturpries un de Lornsenkeed vun den Sleswig-Holsteenschen Heimatbund. Vele Johren lang weer he Vörsitter vun de Klaus-Groth-Sellschop. Dat Book "Lange Nachten ünner de Sünn" is dat letzte Book vun em, mag ween, ok dat wichtigste. Man ok de annern Böker vun em sünd afsluut dat Lesen weert.

Bullerdiek, Bolko "Bullerdiek sien Buddelbreven. Vertellen un Gedichten" (Quickborn-Verlag 2018, 184 S. 12,80 €)

Bolko Bullerdiek, de Kappelner Literaturpriesdreger vun 2018, hett in düt Book öllere un niege Texten tosamenstellt. Dat Lesen lohnt sik! Bi de "Afrikaanschen Geschichten" wiest he, dat Texten in plattdüütsche Spraak nich blots in'n Noorden vun Düütschland sik todregen mööt. De Autor, de in Tansania op de Welt kamen is, tekent uns Biller vull Indruck ut Süüdafrika. man ok de "Hamborger Geschichten" faszineert mit ehren deepdenkern Inhoolt un mit de snaakschen Lüüd. Worüm dat Book "Buddelbreven" = Flaschenpost heten deit? Dat köönt de Leserinnen un Lesers sülfst rutfinnen. Un noch wat: een vun de eersten un bekanntesten Buddelbreven smeet Kolumbus in dat Johr 1493 in de See

Droste, Georg "Ottjen Alldag un sien Lehrtied. En plattdüütsch Vertellsel ut’n Bremer Koopmannsleven" (Kellner 2013. 14,90 €)

Georg Droste (1866-1935) is dor op de Welt kamen, wo sien Geschichten speelt: an dat Bremer Över vun de Werser, direkt achter den Oosterdiek. He lehr Bookbinner un worr blind mit 20 Johren. So müss he as Korfmaker arbeiden, füng denn aver an, mit en Blinnenschrievmaschien Geschichten in’t Bremer Platt to schrieven. Dat bekannteste Wark vun em is de Ottjen-Alldag-Trilogie.

Hier in den tweeten Band vun de Trilogie geiht dat um den Weg in’t Leven vun den jungen Mann. He lehr op Koopmann un beleev en Barg in düsse Johren. Düt Book keem toeerst in dat Johr 1915 rut. Düsse Utgaav is in twee Spraken rutgeven. Wokeen mal hören will, woans sik dat Bremer Platt anhören deit, de kann de Texten över ottjen Alldag ok op de Siet vun dat Institut für niederdeutsche Sprache in Bremen anhören.

In Hoch und Platt. Übers. v. Rita Schlöndorff.

Fehrs, Johann Hinrich "Maren. En Dörproman ut de Tiet 148/51" (Hamburg: Verlag der Fehrs-Gilde. Nur noch antiquarisch erhältlich)

Johann Hinrich Fehrs (1838-1916) höört in de Reeg vun de groten nedderdüütschen Klassiker. He gellt as de Novellenschriever ünner de Dichterslüüd. Man bekannt worrn is he mit den Dörpsroman „Maren“, de in dat Johr 1907 op den Markt kamen is un bet in uns Tiet as een vun de besten plattdüütschen Romans gellt.

Fehrs is in Möhlenbarbek op de Welt kamen – düt lütte Dörp dicht bi Itzhoe is denn ok dat fiktive „Ilenbek“ in sien Wark, en Mikrokosmos, de för dat Leven un de Tiet domals steiht un uns ok vundaag noch veel to seggen hett. As Schoolleider vun en Deernsschool is he in Itzhoe bekannt ween. De Fehrs-Gill kümmert sik siet 1916 um dat Wark vun Johann Hinrich Fehrs un sorgt sik um gode plattdüütsche Literatur.

Groth, Klaus "Quickborn" (Heide: Boyens 2019. 19,90 €)

Klaus Groth (1819-1899), de plattdüütsche Dichter ut Heid in Dithmarschen, hett mit sien Wark dorför sorgt, dat de plattdüütsche Spraak wedder en Literaturspraak worrn is. Mit den Sammelband „Quickborn“ is he in den düütschen Kanon vun de Literatur rinkamen. De Söhn vun en Möller ut Lüttenheid gellt bet vundaag hen as de „Goethe vun de Plattdüütschen“. In dat Johr 2019 hett man överall in Sleswig-Holsteen den 200. Geboortsdag vun Groth fiert. Sien Naam steiht för gode plattdüütsche Literatur.

In den „Quickborn“ finnt wi de schönsten un bekannsten Gedichten vun Klaus Groth – nich blots för de groten Lüüd, ok för de ganz Lütten is veel dorbi. Vele Gedichten sünd vertont, so as „Mien Jehann“, „De Möhl“ oder ok „Lütt Matten de Haas“. Jedereen schull geern en beten wat vun Klaus Groth kennen.

Kropp, Jürgen "Ut de Kehr. Vertellen to'n Smuustern un Gruweln" (Quickborn-Verlag 2017, 219 S., 14,80 €)

De sleswig-holsteensche Schrieversmann Jürgen Kropp schrifft Lyrik un Prosa, man ok Theaterstücken op hoochdüütsch un plattdüütsch. För sien Arbeiden in plattdüütsche Spraak hett he al en Barg Priesen kregen. Dat Book "Ut de Kehr" versammelt sien besten Prosatexten - un de sünd mehr wat to'n Gruveln as to'n Smuustern, un dorbi allerbeste Literatur. Wat schrifft he sülven dorto in de Wöör vörweg? "Mien Vertellen sünd nich jümmer so lustig as de mehrsten Lesers sik dat wünscht, so dat ik amenn mehr Priesen för mien Schrieveree kregen heff, as dat Böker vun mi gifft." Un dormit seggt he wat. Eernsthaftige plattdüütsche Literatur is bannig swoor ünner de Lüüd to bringen. Man wenn wi wüllt, dat uns Spraak noch blifft un ok ehr Sporen leggt, denn bruukt wi so'n Vertellen as Jürgen Kropp de schrieven deit. Dat lohnt sik, sien Texten to lesen, de uns wiest: Dat Leven löppt nich ümmer liekut, mitünner geiht dat blots mit en Ümweg oder um de Eck, en beten wat ut de Kehr. 

Kruse, Hinrich "Weg un Ümweg – Geschichten ut uns Tiet" (Schuster 1979, 2. Aufl., 116 S., 5,80 €)

Hinrich Kruse (1916-1994) is een vun de ganz wichdigen Vertellers; in de plattdüütsch Literatur na 1945 speelt he en bedüden Rull. He gellt as Pioneer vun dat plattdüütsche Höörspeel un he hett ok wunnerbore Lyrik schreven. Sien Kortgeschichten sind deepsinnig un vull passlich Biller, un jüst dorüm warrt he männichmal ok de "Hemingway" vun de plattdüütsche Literatur nöömt. He kann den groten Amerikaner driest dat Water langen.

In düt Book sünd Geschichten vun Minschen, de ut de Spoor lopen sünd, wegen den Krieg oder ok wegen annerswat. Dat egen Beleven as Suldat stickt dor mit binnen, un dat hett den Dörpsschoolmeister ut den Kreis Sebarg nienich loslaten. „De Sünn stunn al deep, do gungen wi vun Frascati den Barg langop …“

Dat gifft ümmer en Weg in Kruses Geschichten, ok wenn düsse Weg meist en Ümweg is un sik oftins blots in'n Kopp vun de Minschen aflopen lett. Minschen in en swore Tiet, un doch kunnen se uns ok vundaag noch bemöten. Ut de 50er Johren sünd düsse Texten, man se gellt noch bet nu hen. Gifft nich soveel plattdüütsche Böker, vun de een dat seggen kann. Düt hier is ut de Tiet un liekers in de Tiet – negenteihn Geschichten över Italien, Russland, de Johren dorna, dat Dörp ... egens blots Geschichten över Minschen. Man dat is al veel – un dat is gode plattdüütsche Literatur, de dat Lesen lohnt.

Lornsen, Boy "Vun Gott un Lüüd" (Quickborn 2018, 104 S., 10,80 €)

De bekannte Kinnerbook-Autor Boy Lornsen (1922-1995) - wokeen kennt nich vun fröher "Robbi, Tobbi und das Fliewatüüt" oder "Williwitt un Fischermann" - hett  ok en ganze Reeg plattdüütsche Böker schreven. De Sylter Jung hett lange Johren in Brunsbüttel as Steenbildhauermeister arbeidt un is denn in't Öller wedder op sien Heimatinsel lannt.

"Vun Gott un Lüüd" versammelt sien besten Texten, Na-Dichtungen op Platt ut de Bibel: "Sien Schöpfung un wat achterno keem" un "Jesus vun Nazareth, en Stremel Weltgeschicht". Dat sünd Riemels op ganz hoge Niveau, lebennig un vull mit Biller. Mit Humor schafft he Parallelen hen na uns Tiet. So hebbt wi dat mit Texten to doon, de uns nadenken laat över uns un uns Welt, över dat, wat wi doon un villicht lever laten schullen - kritisch, man ahn den Wiesfinger na baven. Un so köönt wi över düssen Weg en ganz annern Weg hen na de olen Bibeltexten finnen. "Mit rein gornix füng he an ..." - beter lett sik dat nich utdrücken, woans de leve Gott losleggen dee, sik um uns Eer to kümmern. Dat lohnt dat Lesen un is överto en goden Weg, in plattdüütsche Literatur intostiegen.

Norddeutscher Rundfunk (Hrsg.) "Hör mal ’n beten to. Geschichten aus 60 Jahren" (Hamburg: Quickborn 2017. 120 S. 12,80 €)

In düsse Anthologie finnt wi de besten Texten ut de bekannte Reeg bi den NDR, de „Marke“ Hör mal ’n beten to – plattdüütsche Geschichten, de ut den Alldag bi uns in’n Noorden vertellt. Eenmal dör söss Johrteihnte hendör – bunt un verscheden sünd de korten Geschichten, de in’n Loop vun de Johren ümmer en beten knapper worrn sünd.

Dat füng an mit Rudolf Kinau, Irmgard Harder is dorbi –Ina Müller schall nich vergeten warrn, vundaag is dat Matthias Stührwoldt, aver ok de junge oostfreessche Stimm Annie Heger. De versammelten Geschichten sünd keen hoge Literatur, se köönt uns aver wiesen, wat een op Platt utdrücken un verkloren kann. De Lesers köönt sik en Bild maken – un wenn se denn wüllt, ok en ganze Book vun de enkelten Autorinnen un Autoren lesen.

Peters, Friedrich Ernst "Baasdörper Krönk" (Husum Druck 1986, 2. Aufl. 320 S. 19,95 €)

Na Johann Hinrich Fehrs sien „Maren“ hebbt wi hier den eersten Roman, de vun dat Leven in en Dörp in Holsteen vertellt. De Leser föhlt sik as rindükert in de Tiet üm 1900. Dor röög sik wat in dat lütte Dörp, de niege Technik keem, de Wannerarbeiders kemen in’t Land un bröchen ehr Spaghetti mit – de Bahn worr buut. Veel Opregen bi de Lüüd, un allens vertellt in en wunnerbor lebennig Platt. „Dat lett meist so, as wenn all Lüüd vun wiet un siet afsluuts na Baasdörp trecken wullen.“ So de eerste Satz in düt Book – un glieks müch man wiederlesen.

De Schrieversmann Friedrich Ernst Peters harr en Oog för de Welt üm sik – liekers tro he sik nich, düt Book to Leevtieden ünner de Lüüd to bringen. He wull de Minschen ut sien Dörp nich op de Fööt pedden. Sien Dörp weer Blickstedt bi Sleswig, man he nööm dat fiktiv „Baasdörp“. Wolfgang Lindow un Paul Selk hebbt dat na sienen Dood rutgeven. Bet vundaag hen hebbt wi nich veel plattdüütsche Romanliteratur. Düssen Klassiker schull jedereen leest hebben.